BİLİŞSEL GELİŞİM İlk İki Yılda Görülen Bilişsel Gelişim : Bebek doğumunun ilkgününden itibaren çevresini keşfetme çabasına başlar. Keşif çabasındakullandığı temel araçlar doğuştan getirdiği duyusal ve hareketselyeteneklerdir. Bilişsel gelişimin aşamalarından birini çocuk nesnelerindeğişmezliğini keşfederek başarır. Önceleri bebek için nesne ancak kendi görselalanı içindeyken vardır. Nesne ortadan kaldırılınca nesnenin yok olduğunu artıkvar olmadığını düşünür. Bir yaşına doğru çocuk nesnenin değişmezliği kavramınıanlamaya başlar ve göz önünden kaldırılan bir nesneyi etrafına veya masanınaltına bakarak arar. Değişikliklerin olabilmesi için çocuğun çevreyle etkileşimiçinde olması gerekir. Olgunlaşma çocuğun sinir sistemini geliştirerek onundaha karmaşık algılamalar yapabilecek düzeye gelmesini sağlarken, çocuğunçevresiyle duyusal ve hareketsel etkileşim yapması bilişsel gelişimin temelindeyatan öğrenme deneyimlerini oluşturur.İki Beş Yaş Arasında Bilişsel Gelişim : Bu devrede daha öncekazanılan iç temsil süreçleri daha karmaşık ve çok yönlü olmaya başlar. Çocukbu devrede kelime kullanmaya ve ilkel bir düzeyde ilk olarak bir sembol ile busembolün temsil ettiği nesne arasındaki ilişkiyi anlamaya başlar. Çocuk içtemsilden başka bir deyişle kelime, kavram ve sembollerin verdiği zenginliktenfaydalanarak oyun yaşamına yeni zenginlikler getirir. Örneğin; bir ağaç dalınıat gibi kullanmaya, ana-baba rollerine girerek arkadaşlarıyla yetişkinilişkilerini taklit oyunları oynamaya başlar. Bu sembolik, hayali ve oyunsalmaceralar sayesinde çocuk yavaş yavaş gerçek yaşama hazırlanır. Çocuğun buyaşta becerdiği önemli adımlardan biri nesneleri kategorilere ayırmayıöğrenmesidir. Nesnelerin büyüklük, renk, biçim gibi belirli duyusal özellikleregöre sınıflandırması, nesnenin değişmezliği aşamasından sonra kendini gösterir.Beş yaşına ulaştığında çocuk, bir nesneyi ayrı, bağımsız bir nesne olarakdeğil, o nesnenin ifade ettiği sınıfın bir temsilcisi olarak görebilir.Piaget’e göre dil gelişimi, çocuğun bilişsel gelişiminin belirli bir aşamayaulaşmasının doğal sonucudur. Bilişsel gelişimin temelinde dil gelişimi değil,aksine dil gelişiminin temelinde bilişsel gelişim yatar.Beş Oniki Yaş Arası Bilişsel Gelişim : Doğumdan 2-3 ay sonranesnelerin yok olduğunu düşünen çocuk, 12 ay civarında nesnelerin değişmezolduğu aşamasına ulaşır. Beş yaşına doğru çocuk nesneleri zihinsel olaraktemsil eder ancak bu kavramlar ve semboller üzerinde zihinsel işlemler yapamaz.Çocuk yedi yaşına doğru yaklaştıkça toplama, çıkarma gibi bilişsel işlemleriyapmaya başlar. Bu dönemde çocuk olayları başkalarının gözünden görmeye başlar.Bu yaş evresinde çocuk iki önemli beceriyi geliştirir. Becerilerinden birisınıf içerme becerisidir, başka bir deyişle bir sınıfa ait olan nesnelerin,başka bir sınıfın alt dizisi olabileceğini çocuk anlar. Örneğin köpeklerhayvanlar sınıfının bir alt dizisini oluşturabilir. Çocuğun kazandığı ikinciönemli beceri daha önceki evrede ancak nesnelere dokunarak gerçekleştirebildiğisınıflama sürecini sembolik olarak yapabilmesidir. Bu evredeçocuğun bilişsel alanda başardığı değişiklikler 3 temel grupta toplanabilir :1. Çocuknesnelerin ve olayların renk, biçim, yükseklik gibi dış duyusal özelliklerininbaskısından kurtulup, onların kitle, hacim, sayı gibi iç özelliklerinikavrayabilecek hale gelir. Bu değişiklikler çocuğun cinsiyet anlayışında, sayıkavramının gelişmesinde, mekan ilişkilerini kavramasında kendini gösterir.2. Okulçağındaki bir çocuk bir olayı diğer insanın gözüyle görebilmeyi zamanla dahaiyi becermeye başlar. Bu dönemde çocuğun düşünce tarzı Piaget’e göre egomerkezli (egocentric) düşünce tarzıdır. Ego merkezli olmaktan kurtulup, diğerkişinin gözüyle dünyayı görebilmek çocuğun sosyal ilişkilerinde yeni biraşamaya yol açar.3. Çocuk dışdünyadaki nesnelerin yerine kafasında geliştirdiği semboller ve zihinseloperasyonlar aracılığı ile işlemler yapmaya başlar. Gördüğü nesneleri sınıflar,aralarındaki ilişkileri gözler ve dış dünyada bir değişiklik yapmadan kendizihin dünyasında o yaşa göre oldukça karmaşık zihinsel buluşlara ulaşır.12 - 18 Yaş Arasında Bilişsel Gelişim : Formel operasyonlarevresine gelen bir birey artık yetişkin dünyasıyla tam bir iletişim içinegirmeye hazırdır, çünkü bilişsel gelişimin en son aşamasına gelmiştir. Formeloperasyonlar gelişirken bireyin kişilik yapısı da gelişir ve bireyin ahlakanlayışında olduğu kadar kendini algılayışında da temel değişiklikler yer alır.Bu düzeye ulaşan bir çocuk, belirli bir sorunu çözebilmek için değişik hipotezlergeliştirir ve her hipotezi birer birer dener. Çocuğun düşüncesine ve sorunlarayaklaşmasına bir düzenlilik, formel yapı, akıl yürütme süreci gelmiştir. Mantıksal düşüncenin kendini gösterdiği düşünce tarzlarındanbiri tümdengelimdir. Tümdengelim düşünme tarzında belirli bir genelleme,doğruluğu kabul edilen bir temel düşünce alınır ve bu düşüncenin doğurduğuolasılıklar bulunur. Bilimsel ve teknolojik bilginin her aşamada gerekli olduğuendüstrileşmiş ülkelerde, formel operasyonlara dayalı düşünce biçimi, bireyineğitimini başarıyla tamamlayıp doktor, mühendis, bilgi işlem uzmanı gibibaşarılı bir meslek sahibi olabilmesi için gereklidir. Kohlbergahlaksal düşünmenin gelişmesini, Piaget’nin kuramına dayandırmış ve ahlaksaldüşüncenin gelişmesini gösteren 7 aşamalı bir tablo oluşturmuştur. Bu tablo:1. Aşama.Cezave İtaat Yönelimi : Davranış bütünüyle dışarıdan denetlenir. Dışarıdangelen emirler, cezalar ve ödüllenmeler davranışın yönünü belirler.Cezalandırılan davranış kötü, ödüllendirilen davranış iyidir. Gücü elinde tutanotoritenin (yetişkinlerin) her dediği doğrudur. 2. Aşama.Bireysellik, Amaca Yönelik Değiş-Tokuş : Bireyin gereksinmelerini gideren herşey doğrudur. Karşısındaki ile doğru dürüst bir alışveriş ve değiş tokuşkurabilmek bir kimsenin doğru yolda olduğunu gösterir. Bireyler arasındakianlaşma ve söz vermelere değer verilir.3. Aşama. İyiÇocuk Yönelimi : Diğerlerini, özellikle kişinin aile üyeleri gibi yakını olankimseleri memnun etmek için yapılan hareketler doğrudur. Bireyin kendisindenbekleneni yapması en doğru hareket biçimidir.4. Aşama.Yasa ve Düzen Yönelimi : Çocuğun algılaması aile içi sorunları aşmış ve tüm toplumukapsamaya yönelmiştir. Bireyin görevini yapması, yasalara boyun eğmesi, yasayıtemsil eden otoriteyi dinlemesi ahlaksal davranış olarak görülür.5. Aşama.Toplumla Sözleşme Yönelimi : Yasalar önemlidir, ancak bu aşamada yasalar,istendiğinde değiştirilebilen sözleşmeler olarak görülür. Yasaların amacıtoplumun büyük kesimine hizmet edebilme olduğuna göre, sırası geldiğinde buamacı gerçekleştiren diğer seçeneklerin düşünülmesinde de bir sakıncaolmamalıdır. Sözleşme ve anlaşmalar bir kez yapıldıktan sonra her iki tarafı dabağlayıcı bir özellik taşır.6. Aşama.Evrensel Ahlak İlkeleri : Bu aşamada bireyin düşünüşünü temel ahlak ilkeleribelirler. Ahlak ilkeleri ile yasalar arasında çoğu kez bir çelişki olmadığıiçin ahlak ilkelerine uyan birey kendiliğinden yasaya uygun davranmış olur. Nevar ki, yasa ve ahlak ilkeleri arasında bir çelişki olduğunda, bireyin ahlakilkelerine uyması beklenir.7. Aşama.Kutsallıktan Kaynaklanan Ahlak Anlayışı : Bu aşamada birey kendini, içindeyaşadığı toplumu, insan ırkını aşan evrensel bir düzen kurmaya çabalar ve bukutsal düzenin bir parçası olarak her şey ile uyum içinde yaşamaya yönelir. Butip düşünüşün temelinde Mevlana’nın, yaratıcıya duyulan sınırsız sevgi vebağlılığın yattığı, “gel ne olursan gel,evimiz gönül evidir, kapısı herkeseaçıktır” anlayışı yatar.[h=1]B- ZİHİNSEL GELİŞİM[/h]Piaget’e Göre Zihinsel Gelişim Dönemleri :1. DuyusalDevinim (Motor) Dönemi (0-2 Yaş) : Çocuğa duyular ve duyu organlarıyolu ile ulaşanlar önemlidir.Çevresindeki nesnelere dokununca etkileşimdebulunur, bu dönemde çocuğun özgür hareketlerine engel olmamak gerekir. Budönemde çevresi ile ilişkili olarak bazı kavramlar gelişir. 2. İşlemÖncesi Dönem (2-7 Yaş) : Bu dönemde nesnelerin yerini simge alır. Deneyimlerine göreakıl yürütür. Nesneleri sınıflandırır, oyunlarda simgesel işlem görülür. 3. Somut İşlemDönemi (7-11 Yaş) : Bu dönemde maddenin korunması, ağırlıkların korunması ilkelerigerçekleşir. Yani; geniş bir kapta bulunan suyu, uzun bir cam şişeyedoldurduğumuzda, miktarının değişmediğini söylemektedir. Daha önceki dönemlerdebunu başaramamaktadır. İlkokul yıllarına rastlayan bu dönemde öğrencininderslere ilişkin faaliyetlerinin deney, ders levhası, maketler, modellerlegerçekleştirmesi, ağırlık, alan ve hacim ölçülerinin somut olarak sınıfagetirilmesi gerekir.4. Soyut İşlemDönemi (11-...) : Bu dönemde çocuk yetişkin gibi soyut düşünebilir. Ergen budönemde tümevarım ve tümden gelim yolları ile düşünebilme yeteneğini kazanır.Somut işlem döneminden soyut işlem dönemine geçişin nasıl olduğu kesin olarakbilinmemektedir. Piaget bunu ergenlik çağının başlarında görülen nörofizyolojikyapı değişikliğine bağlamaktadır. Bunun yanı sıra, bireyin içinde yaşadığıtoplumun toplumsal ve kültürel yapı ve özelliklerinin de bunda rol oynadığı kabuledilmektedir.ZİHİN GELİŞİMİDÖNEMLERİ
Piaget’nin temelde kendine sorduğu soru “çocuklar dünyaya geldiklerinde hiç birşey bilmezler. Peki daha sonra nasıl oluyor da üstün bilgi düzeyineulaşıyorlar.” Sorusudur. Bu sorunun cevabı, zihin gelişimi dönemleridir.evrekuramının olmasının uzantısı olarak,kuramında dört temel kuram bulunmaktadır.
1)evrelerin sırası değişmez.
2)evreler bir hiyerarşi oluştururlar. Sonraki evre önceki evrenin kazanımındaiçerir.(Bacanlı, 2000, s64)
Piaget bilişsel gelişim dönemlerinin geçişli bir özeliğe sahip olduğunubelirtmektedir. Yani, bir dönemden diğerine geçerken her iki dönemin özelliğinide gösterebilir. (Selçuk, 1997,s69)
3)gelişim oranlarında farklılıklar vardır.yani aynı gelişim evresinde olankişilerin gelişim oranlarımda farlılıklar vardır.
4)gelişim kuramları ve piaget’nin gelişim kuramı her evre için tipik olangelişim özeliklerini belirtmektedir. Belirtilen özellikler genel olarak odönemde karşılaşılan ve kazanılan özeliklerdir. Piaget’nin kuranıyla ilgili araştırmalarında2/3 veya ¾ oranını benimsemektedirler. Yani o yaştaki çocukların 566 veya75’inin gösterdiği özellik o dönemin özelliği olarak kabul edilir.
Piaget’nin temelde kendine sorduğu soru “çocuklar dünyaya geldiklerinde hiç birşey bilmezler. Peki daha sonra nasıl oluyor da üstün bilgi düzeyineulaşıyorlar.” Sorusudur. Bu sorunun cevabı, zihin gelişimi dönemleridir.evrekuramının olmasının uzantısı olarak,kuramında dört temel kuram bulunmaktadır.
1)evrelerin sırası değişmez.
2)evreler bir hiyerarşi oluştururlar. Sonraki evre önceki evrenin kazanımındaiçerir.(Bacanlı, 2000, s64)
Piaget bilişsel gelişim dönemlerinin geçişli bir özeliğe sahip olduğunubelirtmektedir. Yani, bir dönemden diğerine geçerken her iki dönemin özelliğinide gösterebilir. (Selçuk, 1997,s69)
3)gelişim oranlarında farklılıklar vardır.yani aynı gelişim evresinde olankişilerin gelişim oranlarımda farlılıklar vardır.
4)gelişim kuramları ve piaget’nin gelişim kuramı her evre için tipik olangelişim özeliklerini belirtmektedir. Belirtilen özellikler genel olarak odönemde karşılaşılan ve kazanılan özeliklerdir. Piaget’nin kuranıyla ilgili araştırmalarında2/3 veya ¾ oranını benimsemektedirler. Yani o yaştaki çocukların 566 veya75’inin gösterdiği özellik o dönemin özelliği olarak kabul edilir.
