Psikomotor Gelişim
Çocukorganizmasının en önemli özelliklerinden birisi de sürekli büyüme, gelişimsüreci içinde olmasıdır. Bu süreç içerisinde çocuğun gelişimi görünen vegörünmeyen büyüme ile gelişmeyi de kapsar. Motor kelimesi anlam olarak‘hareket’i ifade eder. Dünyaya gelen her birey, daha anne karnında ikenfiziksel olarak gelişmeye başlar. Dünyaya geldiğinde de bu gelişim hızlanarakdevam eder. Önceleri refleks olan bu hareketlerin bazıları, refleks olarak ömürboyu devam ederken, bazıları da zamanla organların bilinçli olarak kullanılmasıile motor becerilere dönüşür. Nefes alıp vermek ya da göz kırpıştırmak ömürboyu bireyin istemi dışında da olsa devam eden refleksif hareketlerdir. Oysatek ayak üzerinde sekmek ya da kâğıt kesmek, organların kullanımının bilinçli olmasıile yapılan eylemlerdir ve ‘psikomotor gelişim’ içinde değerlendirilirler.
Psikomotorgelişim, yaşam boyu devam eden ‘motor’ becerilerde ortaya çıkan davranışlarınkontrol altına alınması sürecidir. Söz konusu olan davranışlar; duyu organları,zihin ve kasların birlikte çalışması ile ortaya çıkar. Bir anlamda budavranışların kontrol altına alınmasını sağlayan süreç, ‘psikomotor gelişim’iifade eder. Psikomotor gelişim, fiziksel büyüme ve merkezi sinir sisteminingelişimine paralel olarak organizmanın isteme bağlı hareketlilik kazanmasıolarak tanımlanır.
Motorgelişim farklı değişikliklere uğrasa da bireyin tüm yaşamı boyunca devam edenbir süreçtir. Motor gelişim, düzenli bir sıra izler.
1.Baştan Ayağa
2.İçten Dışa
3. Büyük kaslardan Küçük kaslara
Veiki genel alanda incelemek mümkündür:
Büyük kas motor becerileri (Bedeni kullanma)
Küçük kas motor becerileri (El ve ayağı kullanma)
Büyük kas motor becerileri, aynı zamanda ‘kaba motor beceriler’ veya ‘genişkasların kullanılması’ diye de anılmaktadır. Emekleme, ayakta durma, yürüme,koşma, salınım, dönme, yuvarlanma, zıplama, denge gibi hareketler üzeridekikontrolü anlatmak için kullanılmaktadır. Küçük kas motor gelişimi ise; aynızamanda ‘ince devinimsel beceriler’ olarak da adlandırılabilmektedir. Eli veayağı kullanma becerileri ile nesne becerilerini kapsar. Tutma, kavrama, yazma,yırtma, çizme, yapıştırma, kesme gibi beceriler örnek olarak gösterilebilir.
İnsanıngelişimi, sürekli olmakla birlikte bu sürekliliğin hızı her yaşta aynı değildir.
Örneğin döllenmeden doğuma kadar olan evrede çok hızlı bir büyüme süreciyaşanır. Her gelişim evresi, diğer evrelerden farklı bir hızda gelişir veinsanın değişik yaşlarını kapsar. Çocuk için yaptığı her motor hareket, sözsüziletişim anlamındadır. Motor davranışlar yolu ile dış dünya ile iletişim kurar.Kazandığı her yeni beceri ile de kendi dünyasının genişlemesine ve yenideneyler yapmasına yardımcı olur. Fiziksel gelişim, psikomotor gelişim ileparalel gitmektedir ve birbirinden ayrı düşünülemez. Bir çocuğun çevresinitanıması ve çevresini yönetme becerisine kavuşma sürecinde ‘motor gelişimi’ sonderece önemlidir. Bu süreçte, çocuğun bağımsızlığını tanımasında veyönetmesindeki rolü de göz ardı edilmemelidir. Bunun yanı sıra çevresine uyumsağlaması ve sosyal faaliyetlerde varlık göstermesi için de ‘psikomotor’gelişim iyi anlaşılmalıdır. Psikomotor gelişimin sağlıklı olması, fizikselgelişiminin yanı sıra zihinsel, duygusal ve sosyal gelişimlerine de önemlikatkı sağlar.
Psikomotordavranışların geliştirilmesi, tüm yaşam boyu sürer. Bu nedenle yüksek öğretimedevam eden öğrenciler, devam etmeyen akranlarına göre daha çok yeni becerikazanma ve daha önce kazandıkları becerileri geliştirme olanaklarınasahiptirler. Psikomotor beceriler, bir işin yapılması sırasında kullanılanbilinçli zihinsel etkinliğin yönlendirdiği koordineli kas etkinlikleridir.Örneğin el yazısı yazma, daktilo yazma, piyano çalma birer psikomotorbeceridir. Motor yetenek, vücudun bir ya da birden fazla organının katıldığıkas
hareketi ya da işlemidir. Psikomotor öğrenme, çocuğun doğumundan sonrapsikomotor yeteneklerin gelişmesine bağlı kalarak ve yaşı ilerledikçehızlanarak devam eder. Çocuk doğduğu anda hareket edebilecek ve bazı psikomotordavranışları yapabilecek durumdadır. Hatta ana rahmindeyken bile bazıhareketler yaptığı, dış etkilere karşı bazı yalın tepkiler gösterdiğibilinmektedir. Buna bakarak eğitimciler, eğitim-öğretimin doğumdan öncebaşladığını söylerler. Doğumdan sonra psikomotor yetenekler hızla gelişir.Psikomotor
öğrenme, bu yeteneklerin gelişmesine bağlıdır.
Bupsikomotor yetenekler şunlardır: Dikkat, kuvvet, denge, tepki hızı, eş güdüm veesneklik.
Dikkat,kelime anlamı ile ‘duygularla düşünceyi, bir olay ve bir nesne üzerindetoplama’ olarak tanımlanır. Çocuk; çoğunlukla ilk yıllardan itibaren çevresinitanıma, keşfetme duygusu içindedir. Çevresinde gördüğü, dokunduğu hissettiğiher şeyi algılar. Bebek, önceleri tanıdık kişi ya da eşyayı gözü ile takipeder; sese tepki verir. Annesini tanır, dikkatle izler. Annesi yanındanayrılınca ağlar. Sonraları objeyi eli ile tutar, duyu organları ile tanır,algılar ve tanımlar. 9. aydan itibaren ise nesneye dikkatini yoğunlaştırabilir.Hızla çevreyi keşfetme isteği dikkatini kısaltsa da bu dikkat eksikliği, farklıilgi alanlarına yönelmesi ile toparlanacak dikkat yoğunluğunu sağlayacaktır.2-3 yaşlarında, duran topa tekme atabilir. 3-4 yaşlarda 3 tekerlekli bisikletebinebilir, makasla kesebilir. 4-5 yaşlarda düz çizgi üzerinde yürüyebilir, 6yaşına geldiğinde ise topa sopa ile vurabilecek ve tek ayak üzerinde 10 saniyedurabilecek dikkat olgunluğuna erişecektir. Ayrıca erken çocuklukdöneminde,“okuma yazmaya hazırlık çalışmaları” gibi etkinlikler küçük kas motorgelişiminde kullanacağı birçok psikomotor öğrenme, bir olayın veya işin devamlıve yoğun bir şekilde dikkatli olarak izlenmesini gerektirir.
Bütünpsikomotor davranışların öğrenilmesi bir kuvvet gerektirir. Koşma, atlama,tırmanma, yürüme hatta bir parmağın kıpırdatılması bile kuvvet ister. Bütünvücudun genel bir kuvvetinin olması gerektiği gibi; gövdenin kol ve bacaklarınelin ve parmakların öğrenilecek psikomotor davranışları yapabilecek kuvvetesahip olması gerekir. Kuvvet; bir direnci yenebilme, karşı koyabilme becerisiolarak da tanımlanabilir. Motor davranışlarda kas ve sinir sisteminin gelişmesiönemli bir yer tutar. Kemiklerde ve iç organlardaki büyüme doğrultusundakaslar, merkezi sinir sisteminin direktifleri ile istenilen davranışı yapar.Çocuklarda kas kuvvetinin yoğunlaşması yaşa, cinsiyete, olgunlaşma düzeyine,daha önceki fiziksel etkinlik aşamalarına ve bedensel ölçülere bağlıdır. Gücekarşı koyabilmek ya da direnci yenebilmek için vücudunu etkin kullanan çocuk;yürüme, koşma, sıçrama, topa vurma, fırlatma gibi hareketleri kuvvetle ilişkiliolarak gerçekleştirir. Motor davranışın türüne göre de kuvvet, değişiklikgösterir. 4-5 yaşlarından itibaren el arabası itebilir, halat çekmeetkinliklerine katılabilir, kutu ve blok gibi eşyaları kaldırabilir, bunlarıbir yerden bir yere taşıyabilir.
Denge,belli bir yerde bir hareketi veya pozisyonu sürdürme durumunu devam ettirmeolarak tanımlanabilir. İlk önemli denge biçimleri, oturma ve ayaktadurabilmedir. Çocuklarda motor becerilerde denge, daima önemli bir güdüolacaktır. Vücut kısımlarını, vücudun ağırlık merkezine göre etkili olarakkullanmayı öğrenecektir. Denge; yürüme, koşma ve atlama becerilerininkazanılmasında da çok önemli bir faktördür. Çocuk ileriki yıllarda dengesiningelişimi ile iki tekerlekli araçların, tekerlekli patenin kullanılması gibi pekçok aktiviteye katılabilecektir. Yapılan araştırmalara göre çocuk iki yaşındanönce denge becerisi kazanamamaktadır. Üç yaş civarında tek ayağının üzerinde3-4 saniye durabilmekte, dört yaşından sonra ise dairesel bir çizginin üzerindeyürüme becerisi kazanabilmektedir. Denge yeteneğinin geliştirilebilmesi içinpsikomotor etkinliklerde denge ile ilgili çalışmalara ağırlık verilmelidir.
İnsanlarınduyu organlarını harekete geçiren ve insanda bir tepkiye yol açan iç ve dışdurum değişikliğine uyarıcı; dışarıdan ya da içeriden gelen uyarıcılara karşıorganizmanın gösterdiği davranış tepki olarak tanımlanır. ‘Harekete hazır olma’şeklinde ifade edilebilecek olan tepki hızı için vücudun, dışarıdan aldığıuyarıcılara karşı tepki göstermeye hazır olması gereklidir; Yani vücudunetkilere karşı tepki göstermeye hazır olması gereklidir, bir etki-tepkisürecidir. Etki ile bu etkiye yapılan tepkinin arasında geçen zaman, reaksiyonzamanıdır. Reaksiyon zamanı ne kadar kısa olursa psikomotor öğrenme de o kadarhızlı olur. Psikomotor öğrenmede genel olarak bütün vücudun tepkiye hazırolması gereklidir. Özellikle kolların, bacakların ve elin tepki yapabilecekolgunluğa ulaşması gerekir. Psikomotor davranışların, kendine özgü bir yapılışhızı vardır. Bir davranışın gerektiğinden az hızda veya çok hızda yapılmasıhâlinde organizma tehlikeye girebilir. Örneğin bir makinenin çalışmasınıöğrenecek bir öğrencinin gereken hızda hareket edememesi onun kolunun veyahayatının tehlikeye girmesine sebep olabilir. Psikomotor öğrenmede özelliklekolun ve parmakların gereken hızı kazanması çok önemlidir.
Eşgüdüm (koordinasyon), belli bir amaca ulaşmak için; bilinçli motor hareketlerindevamlılığı, ahenkli ve uyumlu çalışması olarak tanımlanabilir. Psikomotoröğrenmenin pek çoğu birden fazla organların çalışmasını gerektirir. En yalınbir davranışta bile göz, el, kol veya ayak, gövde ile ayağın veya iki elin birdüzen içinde çalışması oldukça zordur. Öğrenilecek davranışları yapacakorganları arasında yeterli koordinasyonu kuramıyorsa çocuk, o davranışıöğrenemez. Bu nedenle organlar arasındaki yeterli koordinasyonun gelişimi,bedensel olgunluğa ve alıştırmalara bağlıdır. Organlar arasındaki eş güdümünartması, bedensel olgunluk arttıkça ve etkinlikle ilgili alıştırmalarçoğaldıkça sağlanacaktır. Örneğin 5-6 yaşlarında yapılan ve basit bir etkinlikgibi
gözlenen sanatsal etkinliklerde gözün, parmakların, elin, bileğin ve gövdenineş güdüm içerisinde çalışması organlar arasındaki koordinasyonun arttığınıgösterir
Vücudungerektiği zaman öne, yana, geriye ve istenen yönlere eğilmesi; yani esnekolması gereklidir. Gövdenin, bacakların yeterli esnekliğe sahip olmadığızamanlarda psikomotor davranışları öğrenmek mümkün değildir. Özellikle ilkçocukluk döneminde kemikler kıkırdaksı yapıda olduklarından vücut daha daesnektir. Kemikler geliştikçe vücut esnekliği azalır. Esneklik 5-8 yaşlardasabit kalır. Özellikle 12-13 yaşlarda doruk noktaya ulaşır. Cinsiyet esneklikteönemlidir. Kız çocuklar, erkek çocuklara oranla daha esnektir.
Psikomotoryetenekler, bütünlük hâlinde bulunur. Çocuk, doğduğu zaman bu psikomotoryetenekleri ancak kendi gelişimi oranında yapabilir. Bu nedenle ancak kendineözgü bazı becerileri yapabilecektir.
1-2 Yaş Psikomotor Gelişim
İlkel Hareketler Dönemi ( 1 – 2 Yaş )
Bu döneme ait hareket yeteneklerinin gelişmesi, hem çevresel faktörlere hem deolgunlaşma faktörlerine bağlıdır. Olgunlaşma, hareket yeteneklerinin bir sıraizlemesini sağlar. Çevresel faktörler ise hareket yeteneklerinin ortaya çıkışhızını düzenlerler.
İlkelhareketler döneminin üç temel öğesi; denge, yer değiştirme ve el becerileridir.Becerili el hareketleri, çeşitli beden bölümleri arasında koordinasyongerektirir. En temel üç hareketi, uzanma, yakalama ve bırakma olarakincelenmiştir.
İlkelhareketler döneminde bireysel farklılıklar olabilmesine karşın belli bir sıradahilinde gelişim gerçekleşmektedir.
Emekleyerekmerdiven çıkar. ………………………………... 13-24 ay
Taklit ederek top yuvarlar. …………………………….……....13-24 ay
Çubuğa 4 halka geçirir. ………………………………………..13-24
Modele bakarak 3 küple kule yapar. …………………………. 13-24 ay
Merdivenlerden geriye doğru emekleyerek iner. ………….......13-24 ay
Çömelir, ayağa kalkar. ………………………………………...13-24 ay
Eğilerek yerden nesneleri alır. ……………………...……….... 13-24 ay
4 küpten kule yapar. ……………………………………...…....17-24 ay
Bu dönemde kazanılan hareketler, çok fazla kontrol gerektirir. Yürümede yeterlihale gelen çocuk; dikkatini hareketinden, çevreye yöneltir. Herhangi bir engelile karşılaştığında hemen seri hareketten diğerine geçerek amacına ulaşmayaçalışır.
7-12 YaşPsikomotor Gelişimi
Sporlaİlgili Hareketler Dönemi
7-12 Yaş)
Bu dönem, genelde 7 yaş yukarısını kapsar. İlkokul çocukları, yeni becerilerkazanmaktan çok daha önce kazandıkları temel becerileri daha akıcı ve doğruolarak ortaya koyarlar. Burada ’spor’ terimi geniş anlamıyla kullanılmıştır.Yani yalnız yarışma değil; aynı zamanda eğlence ve spor etkinlikleri açısındangönüllü katıldıkları faaliyetler; oyun, dans gibi aktiviteleri de kapsayan biraraç olarak benimsenmiştir.
Bu dönemdeki gelişim hızı psikomotor olgunluğa ve duygusal etkinliklerebağlıdır. Yedi yaşından on yaşına kadar olgunlaşmış olan temel becerilerinibirleştirerek sporla ilgili beceriler de kullanma başlar. Kuvvet, dayanıklılık,hız, denge gibi özelliklerin gelişmesiyle performans artar. Değişik hızlarda ipatlama, taş sektirme ve top fırlatma gibi harekeler bu evrimin tipik geçişhareketleridir. Hareketler giderek daha karmaşık ve spor türüne özgü seçilmeyebaşlanır. 11 yaşından sonra beceri gelişmesinde bireysel farklılıklar ve birbranşa (statüye bağlı olarak) yönelme ortaya çıkar. Kapsamlı alıştırma ile yenibirçok hareket öğrenilmiş ve pekiştirilmiş olur. Çocuklar, hareket becerileriniöğrenmeye ve yarışmaya çok isteklidirler. Daha sonraki yaşlarda ise spor dalınaözgü hareketler ve becerilerle yaşlara göre spor dalları söz konusu olur.
Çocukorganizmasının en önemli özelliklerinden birisi de sürekli büyüme, gelişimsüreci içinde olmasıdır. Bu süreç içerisinde çocuğun gelişimi görünen vegörünmeyen büyüme ile gelişmeyi de kapsar. Motor kelimesi anlam olarak‘hareket’i ifade eder. Dünyaya gelen her birey, daha anne karnında ikenfiziksel olarak gelişmeye başlar. Dünyaya geldiğinde de bu gelişim hızlanarakdevam eder. Önceleri refleks olan bu hareketlerin bazıları, refleks olarak ömürboyu devam ederken, bazıları da zamanla organların bilinçli olarak kullanılmasıile motor becerilere dönüşür. Nefes alıp vermek ya da göz kırpıştırmak ömürboyu bireyin istemi dışında da olsa devam eden refleksif hareketlerdir. Oysatek ayak üzerinde sekmek ya da kâğıt kesmek, organların kullanımının bilinçli olmasıile yapılan eylemlerdir ve ‘psikomotor gelişim’ içinde değerlendirilirler.
Psikomotorgelişim, yaşam boyu devam eden ‘motor’ becerilerde ortaya çıkan davranışlarınkontrol altına alınması sürecidir. Söz konusu olan davranışlar; duyu organları,zihin ve kasların birlikte çalışması ile ortaya çıkar. Bir anlamda budavranışların kontrol altına alınmasını sağlayan süreç, ‘psikomotor gelişim’iifade eder. Psikomotor gelişim, fiziksel büyüme ve merkezi sinir sisteminingelişimine paralel olarak organizmanın isteme bağlı hareketlilik kazanmasıolarak tanımlanır.
Motorgelişim farklı değişikliklere uğrasa da bireyin tüm yaşamı boyunca devam edenbir süreçtir. Motor gelişim, düzenli bir sıra izler.
1.Baştan Ayağa
2.İçten Dışa
3. Büyük kaslardan Küçük kaslara
Veiki genel alanda incelemek mümkündür:
Büyük kas motor becerileri (Bedeni kullanma)
Küçük kas motor becerileri (El ve ayağı kullanma)
Büyük kas motor becerileri, aynı zamanda ‘kaba motor beceriler’ veya ‘genişkasların kullanılması’ diye de anılmaktadır. Emekleme, ayakta durma, yürüme,koşma, salınım, dönme, yuvarlanma, zıplama, denge gibi hareketler üzeridekikontrolü anlatmak için kullanılmaktadır. Küçük kas motor gelişimi ise; aynızamanda ‘ince devinimsel beceriler’ olarak da adlandırılabilmektedir. Eli veayağı kullanma becerileri ile nesne becerilerini kapsar. Tutma, kavrama, yazma,yırtma, çizme, yapıştırma, kesme gibi beceriler örnek olarak gösterilebilir.
İnsanıngelişimi, sürekli olmakla birlikte bu sürekliliğin hızı her yaşta aynı değildir.
Örneğin döllenmeden doğuma kadar olan evrede çok hızlı bir büyüme süreciyaşanır. Her gelişim evresi, diğer evrelerden farklı bir hızda gelişir veinsanın değişik yaşlarını kapsar. Çocuk için yaptığı her motor hareket, sözsüziletişim anlamındadır. Motor davranışlar yolu ile dış dünya ile iletişim kurar.Kazandığı her yeni beceri ile de kendi dünyasının genişlemesine ve yenideneyler yapmasına yardımcı olur. Fiziksel gelişim, psikomotor gelişim ileparalel gitmektedir ve birbirinden ayrı düşünülemez. Bir çocuğun çevresinitanıması ve çevresini yönetme becerisine kavuşma sürecinde ‘motor gelişimi’ sonderece önemlidir. Bu süreçte, çocuğun bağımsızlığını tanımasında veyönetmesindeki rolü de göz ardı edilmemelidir. Bunun yanı sıra çevresine uyumsağlaması ve sosyal faaliyetlerde varlık göstermesi için de ‘psikomotor’gelişim iyi anlaşılmalıdır. Psikomotor gelişimin sağlıklı olması, fizikselgelişiminin yanı sıra zihinsel, duygusal ve sosyal gelişimlerine de önemlikatkı sağlar.
Psikomotordavranışların geliştirilmesi, tüm yaşam boyu sürer. Bu nedenle yüksek öğretimedevam eden öğrenciler, devam etmeyen akranlarına göre daha çok yeni becerikazanma ve daha önce kazandıkları becerileri geliştirme olanaklarınasahiptirler. Psikomotor beceriler, bir işin yapılması sırasında kullanılanbilinçli zihinsel etkinliğin yönlendirdiği koordineli kas etkinlikleridir.Örneğin el yazısı yazma, daktilo yazma, piyano çalma birer psikomotorbeceridir. Motor yetenek, vücudun bir ya da birden fazla organının katıldığıkas
hareketi ya da işlemidir. Psikomotor öğrenme, çocuğun doğumundan sonrapsikomotor yeteneklerin gelişmesine bağlı kalarak ve yaşı ilerledikçehızlanarak devam eder. Çocuk doğduğu anda hareket edebilecek ve bazı psikomotordavranışları yapabilecek durumdadır. Hatta ana rahmindeyken bile bazıhareketler yaptığı, dış etkilere karşı bazı yalın tepkiler gösterdiğibilinmektedir. Buna bakarak eğitimciler, eğitim-öğretimin doğumdan öncebaşladığını söylerler. Doğumdan sonra psikomotor yetenekler hızla gelişir.Psikomotor
öğrenme, bu yeteneklerin gelişmesine bağlıdır.
Bupsikomotor yetenekler şunlardır: Dikkat, kuvvet, denge, tepki hızı, eş güdüm veesneklik.
Dikkat,kelime anlamı ile ‘duygularla düşünceyi, bir olay ve bir nesne üzerindetoplama’ olarak tanımlanır. Çocuk; çoğunlukla ilk yıllardan itibaren çevresinitanıma, keşfetme duygusu içindedir. Çevresinde gördüğü, dokunduğu hissettiğiher şeyi algılar. Bebek, önceleri tanıdık kişi ya da eşyayı gözü ile takipeder; sese tepki verir. Annesini tanır, dikkatle izler. Annesi yanındanayrılınca ağlar. Sonraları objeyi eli ile tutar, duyu organları ile tanır,algılar ve tanımlar. 9. aydan itibaren ise nesneye dikkatini yoğunlaştırabilir.Hızla çevreyi keşfetme isteği dikkatini kısaltsa da bu dikkat eksikliği, farklıilgi alanlarına yönelmesi ile toparlanacak dikkat yoğunluğunu sağlayacaktır.2-3 yaşlarında, duran topa tekme atabilir. 3-4 yaşlarda 3 tekerlekli bisikletebinebilir, makasla kesebilir. 4-5 yaşlarda düz çizgi üzerinde yürüyebilir, 6yaşına geldiğinde ise topa sopa ile vurabilecek ve tek ayak üzerinde 10 saniyedurabilecek dikkat olgunluğuna erişecektir. Ayrıca erken çocuklukdöneminde,“okuma yazmaya hazırlık çalışmaları” gibi etkinlikler küçük kas motorgelişiminde kullanacağı birçok psikomotor öğrenme, bir olayın veya işin devamlıve yoğun bir şekilde dikkatli olarak izlenmesini gerektirir.
Bütünpsikomotor davranışların öğrenilmesi bir kuvvet gerektirir. Koşma, atlama,tırmanma, yürüme hatta bir parmağın kıpırdatılması bile kuvvet ister. Bütünvücudun genel bir kuvvetinin olması gerektiği gibi; gövdenin kol ve bacaklarınelin ve parmakların öğrenilecek psikomotor davranışları yapabilecek kuvvetesahip olması gerekir. Kuvvet; bir direnci yenebilme, karşı koyabilme becerisiolarak da tanımlanabilir. Motor davranışlarda kas ve sinir sisteminin gelişmesiönemli bir yer tutar. Kemiklerde ve iç organlardaki büyüme doğrultusundakaslar, merkezi sinir sisteminin direktifleri ile istenilen davranışı yapar.Çocuklarda kas kuvvetinin yoğunlaşması yaşa, cinsiyete, olgunlaşma düzeyine,daha önceki fiziksel etkinlik aşamalarına ve bedensel ölçülere bağlıdır. Gücekarşı koyabilmek ya da direnci yenebilmek için vücudunu etkin kullanan çocuk;yürüme, koşma, sıçrama, topa vurma, fırlatma gibi hareketleri kuvvetle ilişkiliolarak gerçekleştirir. Motor davranışın türüne göre de kuvvet, değişiklikgösterir. 4-5 yaşlarından itibaren el arabası itebilir, halat çekmeetkinliklerine katılabilir, kutu ve blok gibi eşyaları kaldırabilir, bunlarıbir yerden bir yere taşıyabilir.
Denge,belli bir yerde bir hareketi veya pozisyonu sürdürme durumunu devam ettirmeolarak tanımlanabilir. İlk önemli denge biçimleri, oturma ve ayaktadurabilmedir. Çocuklarda motor becerilerde denge, daima önemli bir güdüolacaktır. Vücut kısımlarını, vücudun ağırlık merkezine göre etkili olarakkullanmayı öğrenecektir. Denge; yürüme, koşma ve atlama becerilerininkazanılmasında da çok önemli bir faktördür. Çocuk ileriki yıllarda dengesiningelişimi ile iki tekerlekli araçların, tekerlekli patenin kullanılması gibi pekçok aktiviteye katılabilecektir. Yapılan araştırmalara göre çocuk iki yaşındanönce denge becerisi kazanamamaktadır. Üç yaş civarında tek ayağının üzerinde3-4 saniye durabilmekte, dört yaşından sonra ise dairesel bir çizginin üzerindeyürüme becerisi kazanabilmektedir. Denge yeteneğinin geliştirilebilmesi içinpsikomotor etkinliklerde denge ile ilgili çalışmalara ağırlık verilmelidir.
İnsanlarınduyu organlarını harekete geçiren ve insanda bir tepkiye yol açan iç ve dışdurum değişikliğine uyarıcı; dışarıdan ya da içeriden gelen uyarıcılara karşıorganizmanın gösterdiği davranış tepki olarak tanımlanır. ‘Harekete hazır olma’şeklinde ifade edilebilecek olan tepki hızı için vücudun, dışarıdan aldığıuyarıcılara karşı tepki göstermeye hazır olması gereklidir; Yani vücudunetkilere karşı tepki göstermeye hazır olması gereklidir, bir etki-tepkisürecidir. Etki ile bu etkiye yapılan tepkinin arasında geçen zaman, reaksiyonzamanıdır. Reaksiyon zamanı ne kadar kısa olursa psikomotor öğrenme de o kadarhızlı olur. Psikomotor öğrenmede genel olarak bütün vücudun tepkiye hazırolması gereklidir. Özellikle kolların, bacakların ve elin tepki yapabilecekolgunluğa ulaşması gerekir. Psikomotor davranışların, kendine özgü bir yapılışhızı vardır. Bir davranışın gerektiğinden az hızda veya çok hızda yapılmasıhâlinde organizma tehlikeye girebilir. Örneğin bir makinenin çalışmasınıöğrenecek bir öğrencinin gereken hızda hareket edememesi onun kolunun veyahayatının tehlikeye girmesine sebep olabilir. Psikomotor öğrenmede özelliklekolun ve parmakların gereken hızı kazanması çok önemlidir.
Eşgüdüm (koordinasyon), belli bir amaca ulaşmak için; bilinçli motor hareketlerindevamlılığı, ahenkli ve uyumlu çalışması olarak tanımlanabilir. Psikomotoröğrenmenin pek çoğu birden fazla organların çalışmasını gerektirir. En yalınbir davranışta bile göz, el, kol veya ayak, gövde ile ayağın veya iki elin birdüzen içinde çalışması oldukça zordur. Öğrenilecek davranışları yapacakorganları arasında yeterli koordinasyonu kuramıyorsa çocuk, o davranışıöğrenemez. Bu nedenle organlar arasındaki yeterli koordinasyonun gelişimi,bedensel olgunluğa ve alıştırmalara bağlıdır. Organlar arasındaki eş güdümünartması, bedensel olgunluk arttıkça ve etkinlikle ilgili alıştırmalarçoğaldıkça sağlanacaktır. Örneğin 5-6 yaşlarında yapılan ve basit bir etkinlikgibi
gözlenen sanatsal etkinliklerde gözün, parmakların, elin, bileğin ve gövdenineş güdüm içerisinde çalışması organlar arasındaki koordinasyonun arttığınıgösterir
Vücudungerektiği zaman öne, yana, geriye ve istenen yönlere eğilmesi; yani esnekolması gereklidir. Gövdenin, bacakların yeterli esnekliğe sahip olmadığızamanlarda psikomotor davranışları öğrenmek mümkün değildir. Özellikle ilkçocukluk döneminde kemikler kıkırdaksı yapıda olduklarından vücut daha daesnektir. Kemikler geliştikçe vücut esnekliği azalır. Esneklik 5-8 yaşlardasabit kalır. Özellikle 12-13 yaşlarda doruk noktaya ulaşır. Cinsiyet esneklikteönemlidir. Kız çocuklar, erkek çocuklara oranla daha esnektir.
Psikomotoryetenekler, bütünlük hâlinde bulunur. Çocuk, doğduğu zaman bu psikomotoryetenekleri ancak kendi gelişimi oranında yapabilir. Bu nedenle ancak kendineözgü bazı becerileri yapabilecektir.
1-2 Yaş Psikomotor Gelişim
İlkel Hareketler Dönemi ( 1 – 2 Yaş )
Bu döneme ait hareket yeteneklerinin gelişmesi, hem çevresel faktörlere hem deolgunlaşma faktörlerine bağlıdır. Olgunlaşma, hareket yeteneklerinin bir sıraizlemesini sağlar. Çevresel faktörler ise hareket yeteneklerinin ortaya çıkışhızını düzenlerler.
İlkelhareketler döneminin üç temel öğesi; denge, yer değiştirme ve el becerileridir.Becerili el hareketleri, çeşitli beden bölümleri arasında koordinasyongerektirir. En temel üç hareketi, uzanma, yakalama ve bırakma olarakincelenmiştir.
İlkelhareketler döneminde bireysel farklılıklar olabilmesine karşın belli bir sıradahilinde gelişim gerçekleşmektedir.
Emekleyerekmerdiven çıkar. ………………………………... 13-24 ay
Taklit ederek top yuvarlar. …………………………….……....13-24 ay
Çubuğa 4 halka geçirir. ………………………………………..13-24
Modele bakarak 3 küple kule yapar. …………………………. 13-24 ay
Merdivenlerden geriye doğru emekleyerek iner. ………….......13-24 ay
Çömelir, ayağa kalkar. ………………………………………...13-24 ay
Eğilerek yerden nesneleri alır. ……………………...……….... 13-24 ay
4 küpten kule yapar. ……………………………………...…....17-24 ay
Bu dönemde kazanılan hareketler, çok fazla kontrol gerektirir. Yürümede yeterlihale gelen çocuk; dikkatini hareketinden, çevreye yöneltir. Herhangi bir engelile karşılaştığında hemen seri hareketten diğerine geçerek amacına ulaşmayaçalışır.
7-12 YaşPsikomotor Gelişimi
Sporlaİlgili Hareketler Dönemi
7-12 Yaş)Bu dönem, genelde 7 yaş yukarısını kapsar. İlkokul çocukları, yeni becerilerkazanmaktan çok daha önce kazandıkları temel becerileri daha akıcı ve doğruolarak ortaya koyarlar. Burada ’spor’ terimi geniş anlamıyla kullanılmıştır.Yani yalnız yarışma değil; aynı zamanda eğlence ve spor etkinlikleri açısındangönüllü katıldıkları faaliyetler; oyun, dans gibi aktiviteleri de kapsayan biraraç olarak benimsenmiştir.
Bu dönemdeki gelişim hızı psikomotor olgunluğa ve duygusal etkinliklerebağlıdır. Yedi yaşından on yaşına kadar olgunlaşmış olan temel becerilerinibirleştirerek sporla ilgili beceriler de kullanma başlar. Kuvvet, dayanıklılık,hız, denge gibi özelliklerin gelişmesiyle performans artar. Değişik hızlarda ipatlama, taş sektirme ve top fırlatma gibi harekeler bu evrimin tipik geçişhareketleridir. Hareketler giderek daha karmaşık ve spor türüne özgü seçilmeyebaşlanır. 11 yaşından sonra beceri gelişmesinde bireysel farklılıklar ve birbranşa (statüye bağlı olarak) yönelme ortaya çıkar. Kapsamlı alıştırma ile yenibirçok hareket öğrenilmiş ve pekiştirilmiş olur. Çocuklar, hareket becerileriniöğrenmeye ve yarışmaya çok isteklidirler. Daha sonraki yaşlarda ise spor dalınaözgü hareketler ve becerilerle yaşlara göre spor dalları söz konusu olur.
