BİLİŞSEL GELİŞİM
Jean Piaget ve Jerome Bruner
Biliş ne demektir?
- Biliş; düşünme, öğrenme ve hatırlama
süreçlerine denir.
Bilişsel gelişim neleri kapsar?
- Bireydeki akıl yürütme, düşünme,
bellek ve dildeki değişmeleri kapsar.
Bilişsel gelişim ne demektir?
Yaşla birlikte; düşünme, öğrenme ve hatırlama
süreçlerinde olan değişmelerdir.
Bütün çocuklar aynı bilişsel gelişimi
mi gösterir?
Etkili İki Unsur:
- Yakınsal Gelişim
- Sosyal Çevre
J. Piaget’e göre insanın doğumla gelen
yetenekleri:
- Şemalar oluşturma
- Özümseme
-Uyum sağlama
- Organize etme
- Uzlaşma
ŞEMA
- Şema: Dünyayı tanımak için zihinde oluşan algı
çerçevesidir.
- Bireyin çevresindeki dünyayı anlamak için geliştirdiği bir
bilgisayar programı gibidir.
- Şemalar, insanın çevresindeki problemleri anlama, çözme,
dünyayla baş etme yolları yapıları olarak düşünülebilir.
- Şema yeni gelen bilginin yerleştirileceği bir çerçevedir.
Örnek: Bebek çıngırağı tutuyor ve sallıyor, tabağı masanın kenarından aşağı itiyor, yerde bulduğu bir nesneyi ağzına alıyor.
Şemalarla ilgili önemli nokta!!!
- Şemalar, sürekli olarak olgunlaşma ve yaşantı
kazanma yoluyla değişmeye uğrayıp yeniden
organize edilir.
- Örnek: Köye bir gezi sırasında, kırda yayılan koyunları ilk kez gören çocuk “baba köpeklere bak” der. Bu örnekte görülüyor ki, koyunlar çocuğun bildiği köpek ölçütlerine en uygunudur. Koyun uyarıcısıyla karşılaştığında onu kendisinde var olan uygun şema içine yerleştirmiştir.
Ancak koyunlarla etkileşimde bulunup yeni yaşantılar
kazandıktan sonra, koyunun köpek olmadığını anlayıp
onun için yeni bir şema, kategori oluşturacaktır.
Özümseme
Özümseme: Yeni tanınan şeyin şemaya yerleştirilmesidir.
Bireyin, kendisinde var olan bilişsel yapılarla
(şemalarla)çevresine uyumunu sağlayan bilişsel bir
süreçtir.
Çocuğun karşılaştığı yeni bir olayı, fikri, objeyi
kendisinde daha önce var olan bilişsel yapı içine
alması sürecidir. Çevresine, kendisinde var olan
bilişsel yapılarla tepkide bulunmasıdır.
örnek:
Çocuğun “Deniz atını” bildiği ata
benzetmesi.
UYUM SAĞLAMA (UYUM)
Uyum: Şemayı değiştirmedir.
Dışarıdan gelen uyarıcıları, bireyin, sürekli olarak
kendisinde var olan yapıları içine alması ve onlara göre
tepkide bulunması, gelişimi sınırlandırır. Bu nedenle, yeni
obje, olay, durumları anlamak, bilmek için var olan
yapıların yeniden şekillendirilmesi, biçimlendirilmesi de
gerekmektedir. Mevcut şemayı yeni durumlara, objelere,
olaylara göre yeniden değiştirme, biçimlendirme,
şekillendirme sürecine “uyum” denir.
Örnek: Koyunları köpek şemasında özümseyen çocuk,
koyunlarla etkileşimde bulunduğunda, koyunların
köpeklerden farklı olduğunu görür ve köpeklere ilişkin
şemasını yeniden düzenler. Belki koyunlar için ayrı bir
şema oluşturur.
Organize Etme
Piaget’e göre, çocuk için yeni olan herşey
bilişsel dengeyi bozar, özümseme ve uyum
süreçleri ile bu denge yeniden kurulur.
Böylece keşfetme ve anlama sürecine
bağlı olarak davranışlar yeniden organize
edilir.
Uzlaşma
Tüm organizmalar, doğuştan kendileri ve
başkaları ile uzlaşmacı ilişkiler kuracak
özelliktedir.Yani organizmanın tüm
donanımı, en yüksek uyumunu sağlamaya
yöneliktir.
Bilişsel gelişim aşağıdaki öğeler yoluyla
gerçekleşir
Deneyim (Çocuğun kelebeklere ilişkin şema geliştirmesi
için önce kelebeği görmesi lazım.)
Sosyal Geçiş (Çocuk kelebekler hakkında öğrenerek veya
direk gözleyerek böceğe ilişkin şema oluşturabilir. Fakat
böceğe böcek demek sosyal geçiştir.)
Olgunlaşma ( Çocukların kas ve sinir sistemi yeterince
gelişmemişse kelebekleri bilemez.)
Dengeleme (Bireyin özümleme ve düzenleme yoluyla
çevresine uyum sağlayarak dinamik bir dengeye ulaşma
sürecidir. Çocuk kuşların kelebeklerden ayırımını
öğrenince eskiye kıyasla daha yararlı bir düşünce tarzı
edinmiş olur. Artık daha çok sayıda daha doğru olarak
uçan nesneleri tanımaktadır. Böylelikle bir denge
oluşturarak, eski düşünce tarzına dönme isteği azalır.)
Piaget’e göre bilişsel gelişim basamakları:
Duyusal Motor Dönemi
-İşlem öncesi dönem
-Somut işlemsel dönem
-Soyut işlemsel dönem
J. Bruner’in Bilişsel Gelişim Dönemleri
Eylemsel Dönem (0-3 yaş):
-Bu dönemde çocuk, çevreyi eylemlerle
anlar; çevresindeki nesnelerle ilgili
yaşantıyı onlara dokunarak, vurarak,
ısırarak, hareket ettirerek kazanır.
-Bu dönemde çocuğa bisiklete binmeyi
öğretirken, ne sözel sembol, ne de imge
kullanabilirsiniz. Çocuklar en kolay
psikomotor eylemlerle öğrenebilir.
Bruner’in Bilişsel Gelişim Dönemleri
İmgesel Dönem:
-Bu dönemde bilgi, imgelerle taşınmaktadır.
Görsel bellek gelişmiştir.
-Çocuğun kararları dile değil, duyu organları
yoluyla edindiği duygusal etkilere dayalıdır.
-Herhangi nesneyi, olayı, durumu nasıl
algılarlarsa zihinlerinde o şekilde
canlandırırlar.
-Bu dönem Piaget’nin İşlem Öncesi Döneme
denk gelmektedir.
J. Bruner’in Bilişsel Gelişim
Dönemleri
Sembolik Dönem:
-Çocuk artık bu dönemde etkinlik ya da
algının anlamını açıklayan sembolleri
kullanır.
Müzik, matematik, dil, mantık vb. sembollerini kullanarak iletişim kurabilir.
Eylemlerle ve imgelerle açıklanamayan olay, nesne ve durumlar daha kolay ve etkili ifade edilebilir.
Jean Piaget ve Jerome Bruner
Biliş ne demektir?
- Biliş; düşünme, öğrenme ve hatırlama
süreçlerine denir.
Bilişsel gelişim neleri kapsar?
- Bireydeki akıl yürütme, düşünme,
bellek ve dildeki değişmeleri kapsar.
Bilişsel gelişim ne demektir?
Yaşla birlikte; düşünme, öğrenme ve hatırlama
süreçlerinde olan değişmelerdir.
Bütün çocuklar aynı bilişsel gelişimi
mi gösterir?
Etkili İki Unsur:
- Yakınsal Gelişim
- Sosyal Çevre
J. Piaget’e göre insanın doğumla gelen
yetenekleri:
- Şemalar oluşturma
- Özümseme
-Uyum sağlama
- Organize etme
- Uzlaşma
ŞEMA
- Şema: Dünyayı tanımak için zihinde oluşan algı
çerçevesidir.
- Bireyin çevresindeki dünyayı anlamak için geliştirdiği bir
bilgisayar programı gibidir.
- Şemalar, insanın çevresindeki problemleri anlama, çözme,
dünyayla baş etme yolları yapıları olarak düşünülebilir.
- Şema yeni gelen bilginin yerleştirileceği bir çerçevedir.
Örnek: Bebek çıngırağı tutuyor ve sallıyor, tabağı masanın kenarından aşağı itiyor, yerde bulduğu bir nesneyi ağzına alıyor.
Şemalarla ilgili önemli nokta!!!
- Şemalar, sürekli olarak olgunlaşma ve yaşantı
kazanma yoluyla değişmeye uğrayıp yeniden
organize edilir.
- Örnek: Köye bir gezi sırasında, kırda yayılan koyunları ilk kez gören çocuk “baba köpeklere bak” der. Bu örnekte görülüyor ki, koyunlar çocuğun bildiği köpek ölçütlerine en uygunudur. Koyun uyarıcısıyla karşılaştığında onu kendisinde var olan uygun şema içine yerleştirmiştir.
Ancak koyunlarla etkileşimde bulunup yeni yaşantılar
kazandıktan sonra, koyunun köpek olmadığını anlayıp
onun için yeni bir şema, kategori oluşturacaktır.
Özümseme
Özümseme: Yeni tanınan şeyin şemaya yerleştirilmesidir.
Bireyin, kendisinde var olan bilişsel yapılarla
(şemalarla)çevresine uyumunu sağlayan bilişsel bir
süreçtir.
Çocuğun karşılaştığı yeni bir olayı, fikri, objeyi
kendisinde daha önce var olan bilişsel yapı içine
alması sürecidir. Çevresine, kendisinde var olan
bilişsel yapılarla tepkide bulunmasıdır.
örnek:
Çocuğun “Deniz atını” bildiği ata
benzetmesi.
UYUM SAĞLAMA (UYUM)
Uyum: Şemayı değiştirmedir.
Dışarıdan gelen uyarıcıları, bireyin, sürekli olarak
kendisinde var olan yapıları içine alması ve onlara göre
tepkide bulunması, gelişimi sınırlandırır. Bu nedenle, yeni
obje, olay, durumları anlamak, bilmek için var olan
yapıların yeniden şekillendirilmesi, biçimlendirilmesi de
gerekmektedir. Mevcut şemayı yeni durumlara, objelere,
olaylara göre yeniden değiştirme, biçimlendirme,
şekillendirme sürecine “uyum” denir.
Örnek: Koyunları köpek şemasında özümseyen çocuk,
koyunlarla etkileşimde bulunduğunda, koyunların
köpeklerden farklı olduğunu görür ve köpeklere ilişkin
şemasını yeniden düzenler. Belki koyunlar için ayrı bir
şema oluşturur.
Organize Etme
Piaget’e göre, çocuk için yeni olan herşey
bilişsel dengeyi bozar, özümseme ve uyum
süreçleri ile bu denge yeniden kurulur.
Böylece keşfetme ve anlama sürecine
bağlı olarak davranışlar yeniden organize
edilir.
Uzlaşma
Tüm organizmalar, doğuştan kendileri ve
başkaları ile uzlaşmacı ilişkiler kuracak
özelliktedir.Yani organizmanın tüm
donanımı, en yüksek uyumunu sağlamaya
yöneliktir.
Bilişsel gelişim aşağıdaki öğeler yoluyla
gerçekleşir
Deneyim (Çocuğun kelebeklere ilişkin şema geliştirmesi
için önce kelebeği görmesi lazım.)
Sosyal Geçiş (Çocuk kelebekler hakkında öğrenerek veya
direk gözleyerek böceğe ilişkin şema oluşturabilir. Fakat
böceğe böcek demek sosyal geçiştir.)
Olgunlaşma ( Çocukların kas ve sinir sistemi yeterince
gelişmemişse kelebekleri bilemez.)
Dengeleme (Bireyin özümleme ve düzenleme yoluyla
çevresine uyum sağlayarak dinamik bir dengeye ulaşma
sürecidir. Çocuk kuşların kelebeklerden ayırımını
öğrenince eskiye kıyasla daha yararlı bir düşünce tarzı
edinmiş olur. Artık daha çok sayıda daha doğru olarak
uçan nesneleri tanımaktadır. Böylelikle bir denge
oluşturarak, eski düşünce tarzına dönme isteği azalır.)
Piaget’e göre bilişsel gelişim basamakları:
Duyusal Motor Dönemi
-İşlem öncesi dönem
-Somut işlemsel dönem
-Soyut işlemsel dönem
J. Bruner’in Bilişsel Gelişim Dönemleri
Eylemsel Dönem (0-3 yaş):
-Bu dönemde çocuk, çevreyi eylemlerle
anlar; çevresindeki nesnelerle ilgili
yaşantıyı onlara dokunarak, vurarak,
ısırarak, hareket ettirerek kazanır.
-Bu dönemde çocuğa bisiklete binmeyi
öğretirken, ne sözel sembol, ne de imge
kullanabilirsiniz. Çocuklar en kolay
psikomotor eylemlerle öğrenebilir.
Bruner’in Bilişsel Gelişim Dönemleri
İmgesel Dönem:
-Bu dönemde bilgi, imgelerle taşınmaktadır.
Görsel bellek gelişmiştir.
-Çocuğun kararları dile değil, duyu organları
yoluyla edindiği duygusal etkilere dayalıdır.
-Herhangi nesneyi, olayı, durumu nasıl
algılarlarsa zihinlerinde o şekilde
canlandırırlar.
-Bu dönem Piaget’nin İşlem Öncesi Döneme
denk gelmektedir.
J. Bruner’in Bilişsel Gelişim
Dönemleri
Sembolik Dönem:
-Çocuk artık bu dönemde etkinlik ya da
algının anlamını açıklayan sembolleri
kullanır.
Müzik, matematik, dil, mantık vb. sembollerini kullanarak iletişim kurabilir.
Eylemlerle ve imgelerle açıklanamayan olay, nesne ve durumlar daha kolay ve etkili ifade edilebilir.
